1-HPV nedir? HPV nasıl bulaşır? HPV neden risklidir?
HPV, cilt temasıyla bulaşan 200’den fazla virüsten oluşan bir gruptur. Çoğu zaman HPV herhangi bir soruna neden olmaz, ancak bazı HPV türleri (cinsel temas yoluyla bulaşanlar) ağız ve boğaz, rahim ağzı, vajina, vulva, anüs ve penis kanseri riskini artırabilir.
HPV, hayatımızın bir döneminde 5 kişiden 4’ünün yakalanacağı yaygın bir virüstür. Görünmezdir, genellikle belirti vermez, kolayca bulaşır ve farkında olmadan kolayca başkalarına bulaştırılabilir.
2-HPV belirtileri nelerdir?
Çoğu kişi HPV enfeksiyonundan herhangi bir semptom göstermez. Bağışıklık sistemi genellikle HPV’yi vücuttan bir veya iki yıl içinde temizler ve kalıcı bir etki olmaz.
Bazı HPV enfeksiyonları, vajina, penis veya anüs üzerinde ve nadiren boğazda oluşan küçük pürüzlü kitlelere (genital siğiller) neden olur. Ağrılı, kaşıntılıdır veya lezyonlar kanayabilir veya şişmiş bezlere neden olabilirler.
Kendi kendine geçmeyen HPV enfeksiyonu, rahim yolu hücrelerinde değişikliklere yol açabilir; bu da tedavi edilmezse rahim ağzı kanserine dönüşebilecek kanser öncülü lezyonlara yol açabilir. HPV enfeksiyonundan sonra rahim ağız kanserinin gelişmesi genellikle 15–20 yıl sürer.
Rahim ağzı hücrelerindeki erken değişiklikler ve kanser öncesi oluşumlar çoğunlukla belirti yaratmaz. Rahim ağzı kanseri belirtileri arasında adet veya cinsel ilişki sonrası kanama veya kötü kokan vajinal akıntı olabilir. Bu belirtiler başka hastalıklardan kaynaklanabilir. Bu semptomlara sahip kişiler sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla konuşmalıdır.
3-HPV etkeni hangi kanserlere neden olmaktadır? HPV sadece kadınlarda mı kansere sebep olmaktadır?
HPV etkeni 6 farklı kansere neden olmaktadır. HPV hem kadınlarda hem de erkeklerde kansere neden olmaktadır.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve uluslararası güncel verilere göre, HPV’nin dünya çapında kadınlarda yaklaşık 620.000 ve erkeklerde 70.000 olmak üzere toplamda 690.000 yeni kanser vakasına neden olduğu tahmin edilmektedir. Rahim ağzı kanseri kadınlarda kansere bağlı ölümlerin en sık 4.sebebidir. Rahim ağzı kanserleri, kadınlarda HPV ile ilişkili kanserlerin %90’ından fazlasını oluşturmaktadır
· Rahim Ağzı (Serviks) Kanseri
· Ağız, Boğaz ve Gırtlak (Orofaringeal) Kanserleri
· Anal (Anüs) Kanseri
· Penis Kanseri
· Vajina Kanseri
· Vulva (Dış Genital Bölge) Kanserine sebep olmaktadır.
4-HPV etkenlerinin hepsi kansere sebep olur mu? En sık kansere sebep olan HPV etkenleri hangileridir?
Bugün için tespit edilen 200 HPV tipinden en az 40 tanesi genital mukoza ve anogenital bölgeyi etkiler.
Yüksek riskli HPV tipleri HPV16, HPV18, HPV31, HPV33, HPV35, HPV39, HPV45, HPV51, HPV52, HPV56, HPV58 ve HPV59’dur. Bunların içinde HPV16 ve HPV18 en onkojenik etkenlerdir. HPV16 ve HPV18, rahim ağız kanserlerinin neredeyse %70’iyle ilişkilidir.
İki HPV tipi (HPV6 ve HPV11) genital siğillere sebep olur ve neredeyse %90’ından sorumludur. HPV6 ve HPV11 herhangi bir kanserle ilişkili olmadığından, düşük riskli veya onkojenik olmayan tipler olarak bilinirler.
5-HPV ile ilişkili Serviks (rahim ağzı kanserini) ve HPV etkenini önceden tespit etmek mümkün müdür?
Evet serviksten alınan smear ile serviks kanserini veya öncüllerini tespit etmek mümkündür. HPV etkeni taraması ise ücretsiz olarak aile sağlığı merkezlerinde her 5 yılda bir 30-65 yaş arası kadınlara yapılabilmektedir.
5-Türkiye’de tespit edilen HPV görülme sıklığı nedir? Türkiye’de HPV açısından kaç kadın taranmıştır?
Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı 2021-Şubat 2025 arasında toplam 12.526.591 kişinin HPV açısından tarandığını belirtmektedir.
Ulusal HPV laboratuvar sisteminde yapılan taramalar sonrası HPV pozitiflik oranı %4,85’dir (608.000 kişi)
Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı 2024 yılı verileri; Türkiye’de serviks kanserinin insidansını:4.5/100.000, mortalite hızını:1.7/100.000 olarak bildirmiştir.
6-Türkiye’de en sık hangi HPV etkenleri tespit edilmiştir?
Gültekin M ve arkadaşlarının 2020 yılında 4.099.230 kadından alınan örnekler neticesinde elde ettikleri HPV tipleri ve oranları aşağıdaki grafikteki gibidir.
|
Sıra |
HPV Tipi |
Oran (%) |
|
1 |
Tip 16 |
%21,9 |
|
2 |
Diğer |
%11,3 |
|
3 |
Tip 51 |
%10,3 |
|
4 |
Tip 31 |
%8,6 |
|
5 |
Tip 52 |
%7,1 |
|
6 |
Tip 39 |
%5,5 |
|
7 |
Tip 56 |
%5,4 |
|
8 |
Tip 18 |
%5,1 |
|
9 |
Tip 58 |
%5,1 |
|
10 |
Tip 35 |
%4,9 |
|
11 |
Tip 68 |
%4,9 |
|
12 |
Tip 59 |
%4,6 |
|
13 |
Tip 45 |
%2,9 |
|
14 |
Tip 33 |
%2,2 |
|
15 |
Tip 73 |
%0,2 |
7-HPV ilişkili kanserler önlenebilir mi?
Evet HPV ilişkili kanserler ve genital siğiller aşıyla önlenebilir.
8-HPV ile ilişkili kanserlere sebep olan tüm kanser etkenlerini kapsayan aşı var mı?
HPV ilişkili tüm kanserleri kapsayan aşı olmamakla birlikte en sık kanser ve de kondilom yapan etkenlere karşı aşılar bulunmaktadır.
9-HPV ilişkili kanserleri önleyici aşıların isimleri nelerdir? Türkiye’de hangi aşılar onaylıdır?
Cervarix® 2008’den beri onaylıdır. HPV 16 ve 18 etkenlerini içerir.
Cecolin® 2021’den beri onaylıdır. HPV 16 ve 18 etkenlerini içerir.
Walrinwax® 2022’den beri onaylıdır. HPV 16 ve 18 etkenlerini içerir.
Gardasil® 2006’ dan beri onaylıdır. HPV 6,11,16,18 etkenlerini içerir.
Cervavac® 2022’den beri onaylıdır HPV 6,11,16,18 etkenlerini içerir.
Gardasil 9® 2014’den beri onaylıdır. HPV 6,11,16,18,31,33,45,52,58 etkenlerini içerir.
Cecolin 9® 2025’ten beri onaylıdır. HPV 6,11,16,18,31,33,45,52,58 etkenlerini içerir.
Türkiye’de Cervarix® ,Gardasil® ve Gardasil 9® aşıları onaylıdır.
10-Aşı öncesi hastaların hangi virüs tipleriyle daha önceden karşılaştığını gösteren bir test yapılıyor mu? Aşı sonrası smear neden bakılıyor?
Aşı öncesi hastaların hangi virüs tipleri ile daha önceden karşılaştığını gösteren bir test yapılmamaktadır. Hasta aşı sırasında kanser öncesi bir lezyona sahip olabilir veya aşı sonrasında aşının bulundurmadığı bir virüs tipi ile enfekte olabilir. Bu yüzden aşı sonrası smear bakılmaya devam edilmelidir. Kanser öncesi lezyon bulunan hastalara aşı yapılması, muhtemelen kendiliğinden gerileyecek lezyon sonrası, kadının yeniden hastalanmasının önlenmesi açısından yararlıdır. Aşı aynı zamanda tedavi gerektiren lezyonların tedavi sonrası nüks etme olasılığını azaltır.
11-Aşı herkese yapılır mı? Aşı kaç doz yapılmaktadır?
HPV aşısı 9 yaşından itibaren herkese uygulanabilmektedir. Her ülkenin kendi aşı programları olduğu için aşı dozları farklı yaş gruplarında farklı dozlarda olabilmektedir.
12-HPV aşısı Türkiye’de ücretsiz yaptırılabilir mi?
Hayır HPV aşısı Türkiye’de ücretlidir.
13-HPV aşısı rahim ağzı kanserinde etkili midir?
Rahim ağzı kanseri yavaş gelişimli bir hastalıktır. Kanser öncesi lezyonların oluşmasını takiben kanserin oluşması yıllar alabilir. Kanser öncesi lezyonların önlenmesi ve takibinin yapılması rahim ağzı kanseri ile mücadelede başarının sağlanması için şarttır. Aşı sonrası dünyada yapılan çalışmalarda genital siğiller ve rahim ağzı kanseri öncü lezyonları değerlendirilmiştir.
Avusturalya’da yapılan çalışmada 21 yaş altı genç kadınlarda izlenen genital siğil oranları aşılanmanın başladığı 2007’de %14’ler civarındayken 2011 yılının ikinci yarısında sıfırlara yaklaşmıştır.
Bu başarıda Avusturalya hükümetinin hem kız hem erkeklerde aşıyı ulusal aşı programına koymasının etkisi gözden kaçırılmamalıdır.
Erkeklerde genital siğil oranı ise %35 oranında azalmıştır. On sekiz yaş altı kızlarda rahim ağzı kanser öncü lezyonlarında ise belirgin düşüş izlenmiş ve sıfırlara yaklaşmıştır.
Yeni Zelanda verileri Avusturalya verilerine benzerdir.
Kaliforniya’da ise 21 yaş altı kadınlarda genital siğil tanısı % 0.94’ten % 0.61’e düşmüştür. Belçika’da genç kadınlarda HPV 16/18 enfeksiyon oranları çok ciddi azalmıştır.
Dünya çapında ikili aşı yapılmış 18644 kadının takip edildiği PATRICIA çalışmasında ise 35 aylık izlem sonrasında HPV16 ve 18 ilişkili rahim ağzı öncü lezyonlarında %92,9 azalma sağlanmıştır.
Dörtlü aşıda ise 12167 hastanın takip edildiği FUTURE 2 çalışmasında HPV 16 ve 18’e karşı etkinlik %100 olarak bulunmuştur.
14-Rahim ağzı kanserinde tek sebep HPV etkeni midir?
Virüs varlığı kanser gelişimi için gereklidir.
Rahim ağzı kanserli hastalar incelendiğinde hastaların %96,6’sında HPV virüsü tespit edilmiştir.
Rahim ağzı kanseri yavaş gelişimli bir hastalıktır. Rahim ağzı kanserinin risk faktörleri HPV enfeksiyonu, sigara, çok eşlilik, çok doğum, düşük eğitim düzeyi, erken yaşta cinsel ilişki, genital uçuk virüsü bulunması, vajinaya sık duş uygulanması, bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların alınması, beslenme faktörleri ve genetik faktörler olarak sıralanabilir. Tüm bu risk faktörleri arasında HPV enfeksiyonu ana faktör olarak öne çıkmaktadır.
Diğer risk faktörleri kanser gelişimi riskini artırarak yardımcı faktör olarak etki gösterirler.; yardımcı faktörler; çevresel (tütün ürünleri kullanımı, uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımı, çok doğum yapmak, diğer cinsel geçişli hastalıkların eşik etmesi, viral (viral yük miktarı, HPV benzeri virüsler) ve bilinmeyen (genetik faktörler, bağışıklık sisteminin durumu) olarak sınıflandırılabilir.
.15. HPV etkeni başka hangi kanserlere sebep olmaktadır? Dünyada ve ülkemizde sıklığı nedir?
HPV sadece kadınlarda değil erkeklerde de kansere neden olmaktadır. En sık görülen HPV kaynaklı kanserler; orofarengeal kanserler, penis başı ve anüs kanserleridir.
HPV ; baş-boyun bölgesinin skuamöz hücreli karsinomları arasında özellikle orofarenks kanserlerinin (tonsil ve dil kökü yerleşimli) etiyolojisinde giderek daha baskın hale gelen temel risk faktörüdür.
Orofarenks kanseri etiyolojisinde HPV, 1. sıradaki ana etkenlerden biri haline gelmiştir.
Klasik ana etkenler olan tütün (sigara/puro vb.) ve alkol tüketimi ile birlikte en üst grupta yer alır.
Batı ülkelerinde tütün kullanımının azalması ve cinsel davranış değişiklikleriyle birlikte HPV, sigarayı geride bırakarak 1 numaralı etken konumuna yükselmiştir.
Dünya genelinde orofarenks kanserlerinin yaklaşık %30 – %42’sinden HPV sorumludur. Ancak bu oran coğrafi bölgeye göre ciddi fark gösterir; Kuzey Amerika ve Kuzey Avrupa’da vakaların %60 – %80’i HPV ilişkili iken, Akdeniz ve Asya ülkelerinde tarihsel olarak daha düşük oranlar bildirilmiştir.
Orofarenks lezyonlarında saptanan yüksek riskli HPV vakalarının %80 – %90’ından tek başına HPV 16 sorumludur.
Tural ve Arkadaşlarının 1996–2011 yılları arasındaki 138 orofarenks kanserli olgunun doku örneklerinde HPV varlığı incelenmiş ve genel HPV pozitifliği %52 bulunmuştur.
Zaman içindeki eğilim incelendiğinde; 1996–2003 döneminde %38 olan HPV pozitifliğinin, 2004–2011 döneminde %64’e yükseldiği gösterilmiştir.
Pozitif vakaların %86’sında etken HPV-16 olarak izlenmiştir.
Penis kanserinin kendisi batı toplumlarında ve sünnet oranının yüksek olduğu ülkelerde nadir görülen bir malignitedir ancak mevcut bir penis kanseri olgusu incelendiğinde, bu vakaların yaklaşık %30 ila %50’sinde (bazı histolojik alt tiplerde %60’a varan oranlarda) HPV DNA’sı (özellikle yüksek riskli Tip 16 ve 18) pozitif saptanmaktadır.
Penis kanserinde etyolojide HPV, birincil modifiye edilebilir biyolojik risk faktörlerinin başında gelir.
1. Sünnetsizlik, Fimozis ve Kötü Hijyen / Smegma Birikimi: Sünnet derisi altında biriken kronik irritasyon ve inflamasyon, patojenezde tarihsel ve istatistiksel olarak 1. sırada kabul edilir. (Rutinde bebeklik/çocukluk çağı sünnetinin yaygın olduğu toplumlarda penis kanseri insidansı belirgin şekilde düşüktür).
2. Onkogenik HPV Enfeksiyonu (Özellikle Tip 16 ve 18): Biyolojik viral etkenler arasında 1. sırada, genel risk faktörleri arasında ise doğrudan hücre displazisini tetikleyen ana etken olarak 2. sırada yer alır.
HPV (anal kanal) kanserinin açık ara en baskın ve birincil etkenidir. Serviks kanserinden sonra HPV ile nedensellik bağı en güçlü olan ikinci organ kanseridir.
Anal skuamöz hücreli karsinomların etiyolojisinde HPV 1. sırada yer alır.
Tütün kullanımı, immünsüpresyon (bağışıklık baskılanması) veya kronik irritasyon gibi diğer faktörler sekonder risk artırıcılar olup virüsün yaptığı hücresel hasarı hızlandırır.
Küresel literatüre ve geniş analizlere göre anal kanser vakalarının %88 – %95’inde HPV DNA pozitifliği saptanmaktadır. Serviks kanserindeki %99’luk orana en yakın tablolardan biridir.
Anal dokudaki HPV ilişkili displazi (AIN / HSIL) ve invaziv karsinomlarda vakaların %80 – %85’inden tek başına yüksek riskli HPV-16 sorumludur. HPV-18 ise ikinci sıradadır (%5-10).
Türkiye’de ameliyat edilmiş anal skuamöz hücreli karsinom dokuları üzerinde yapılan PCR tabanlı verilerde, literatürle paralel biçimde %80 – %90 aralığında HPV pozitifliği gösterilmiştir. Saptanan suşların ezici çoğunluğu HPV-16’dır.
Türkiye Kanser İstatistikleri Raporu’na göre anal kanser, Türkiye’de nadir görülen kanserler (sıklık < 1/100.000) sınıfındadır. Ancak saptanan vakaların neredeyse tamamı histolojik olarak skuamöz hücreli tipte olduğundan etiyolojideki HPV oranı Batı standartlarıyla birebir örtüşmektedir.
16-HPV aşılarıyla ilgili son güncel gelişmeler nelerdir?
9,11 ve 14 etkenli aşı üretimi için farklı ülkelerde farklı firmalar tarafından aşı geliştirme çalışmaları devam etmektedir.
Uzm. Dr. Selda Handan Karahan
İSTAHED Bilim Komisyonu ve Aşı Komisyonu üyesi
KAYNAKLAR
1-https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papilloma-virus-and-cancer?ysclid=mt0fnwfuho367685027
2- https://screening.iarc.fr/atlasHPVdetail.php?Index=018&e=
3-.https://www.tjod.org/hpv-hakkinda-guncel-genel-bilgi/#:~:text=Bugün%20için%20tespit%20edilen%20100%20HPV%20tipinden,ile%20bulaşmakta%20rahim%20ağzı%20hücrelerini%20enfekte%20etmektedir.
4- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41746062/
5- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32362567/
6- https://www.cdc.gov/cancer/hpv/oropharyngeal-cancer.html
7-https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler-kanser/serviks-rahim-agzi-kanseri-farkindalik-ayi.html
8-https://manisaism.saglik.gov.tr/TR-335157/serviks-rahim-agzi-kanseri-farkindalik-ayi.html
9-https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser-taramalari
10-https://tr.euronews.com/saglik/2026/08/18/kanser-yapan-turler-ve-dagilimlari-turkiyenin-hpv-profili-gercekten-farkli-mi
11-https://dreminozbek.com/penis-kanseri-ve-insan-papilloma-virusu-hpv/#:~:text=HPV%20kaynakl%C4%B1%20penis%20kanseri%20risk%20fakt%C3%B6rleri.%20%C4%B0%C5%9Fte,s%C3%BCreli%20enfeksiyon%2C%20displazi%20ve%20kansere%20yol%20a%C3%A7abilir
12-https://mutludeger.com/penis-kanseri/#id01
GÜÇLÜ İSTAHED, GÜÇLÜ AİLE HEKİMLİĞİ!
