15 Kasım Dünya Prematüre Günü

Dünya genelinde ve ülkemizde her yıl kutlanan 15 Kasım Dünya Prematüre Günü, tüm doğumların yaklaşık yüzde 10’unu oluşturan prematüre bebeklerin sağlığına dikkat çekmek, karşılaştıkları tıbbi riskler konusunda toplumsal farkındalık yaratmak ve bu alandaki güncel bilimsel gelişmeleri paylaşmak açısından kritik bir önem taşımaktadır.

Gebeliğin 37. haftasından önce gerçekleşen doğumlar, organ sistemlerinin tam olgunlaşmamış olması nedeniyle yenidoğan yoğun bakım süreçlerini ve uzun vadeli takip gereksinimlerini beraberinde getirmektedir. Anneden geçen koruyucu antikor transferinin son trimesterde (gebeliğin son üç ayında) en üst düzeye ulaştığı bilindiğinden, erken doğan bebekler enfeksiyonlara karşı doğal bir dezavantajla hayata başlamaktadırlar. Bu durum, prematüre bebeklerde bağışıklık sisteminin desteklenmesini ve proaktif koruyucu hekimlik uygulamalarının eksiksiz yürütülmesini zorunlu kılmaktadır. Prematüre bebeklerde bağışıklık sistemi tam olgunlaşmadan doğum gerçekleştiği ve anneden geçen koruyucu antikorlar (özellikle gebeliğin son trimesteri kesintiye uğradığı için) yetersiz düzeyde kaldığı için aşılama hayati önem taşır.

Temel kural olarak; prematüre bebeklerin rutin aşıları düzeltilmiş yaşa göre değil, kronolojik (takvim) yaşına göre yapılır (Hepatit B’nin ilk dozu hariç). Ancak prematüre olmaları nedeniyle özellikle üzerinde durulan ve ek önlem gerektiren aşılar şunlardır:

1. RSV (Respiratuvar Sinsityal Virüs) Koruması (Monoklonal Antikor)
Teknik olarak klasik bir aşı değil pasif bağışıklama (monoklonal antikor) olsa da, prematüreler için en kritik korumalardan biridir. RSV, prematüre bebeklerde ağır bronşiyolit ve zatürreye ve ölüme yol açabilir.
Palivizumab ;Özellikle 29. gebelik haftasından önce doğan bebeklere veya kronik akciğer hastalığı (BPD) / hemodinamik olarak anlamlı doğuştan kalp hastalığı olan prematürelere, RSV sezonu boyunca ayda bir kez uygulanır.
Nirsevimab ; Yeni nesil uzun etkili monoklonal antikordur; tek dozla tüm RSV sezonu boyunca koruma sağlar.

2. Hepatit B Aşısı
Prematüre bebeklerde takvimin değiştiği tek rutin aşı budur:
Doğum ağırlığı 2000 gramın altındaysa: Annede Hepatit B taşıyıcılığı (HBsAg pozitifliği) yoksa, doğumda yapılan ilk doz bağışıklık yanıtı düşük olabileceği için sayılmaz veya ertelenir. Bebek 1 aylık olduğunda (veya taburcu olurken 2000 grama ulaştığında) 0. doz/ilk doz başlanır ve 4 doz daha yapılarak (toplam 5 doz) takvim tamamlanır.
Anne HBsAg pozitif ise: Doğum ağırlığına bakılmaksızın ilk 12 saat içinde hem Hepatit B aşısı hem de Hepatit B İmmünglobulini (HBIG) mutlaka yapılır; ancak 2000 gramın altındaki bebeklerde bu ilk doz şemaya dahil edilmez.

3. Grip (İnfluenza) Aşısı
Prematüre bebekler grip enfeksiyonunu çok daha ağır geçirme ve hastaneye yatış riski taşırlar.
Bebek 6. ayını doldurduktan sonra, grip mevsimi başlamadan mutlaka yapılmalıdır. İlk kez aşılanıyorsa 1 ay arayla 2 doz uygulanır.
Koza Stratejisi : Bebek 6 aylıktan küçükken aşılanamayacağı için, bebekle aynı evde yaşayan ebeveynlerin, kardeşlerin ve bakıcıların grip aşısı olması bebeği korumak için şarttır.

4. Boğmaca (DaBT-İPA-Hib / Altılı Karma Aşı) ve Koza Stratejisi:
Boğmaca, prematüre bebeklerde şiddetli apne (solunum durması) ve solunum yetmezliğine neden olabilir.Rutin takvimdeki gibi tam olarak 2. ayını doldurduğunda (kronolojik yaşla) başlanır, asla geciktirilmemelidir.Yine bebek aşılanana kadar geçen ilk aylarda korumak amacıyla anne adayının gebelikte (18-24.haftalar arası) ve ev içi temaslıların erişkin tip boğmaca aşısı (Tdap) (koza stratejisi) yaptırmış olması kritik öneme sahiptir.

5. Pnömokok (KPA) ve Rotavirüs Aşıları
Konjuge Pnömokok Aşısı (KPA): Prematüre bebekler invaziv pnömokok enfeksiyonlarına (menenjit, sepsis, zatürre) karşı yüksek risk altındadır. Kronolojik 2. ayda kesinlikle başlanmalıdır.

Rotavirüs Aşısı: Ağır ishal ve sıvı kaybı prematürelerde hızla dehidratasyona yol açar,taburcu olduktan sonra, uygun zaman aralığında (ilk doz en geç 14 hafta 6 günlükken) ağızdan uygulanır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Ek Noktalarsa;
1-Tam Doz Uygulama: Bebek ne kadar küçük doğmuş olursa olsun, aşı dozları yarıya indirilmez veya bölünmez; standart tam doz uygulanır.
2-Meningokok Aşıları: Ulusal takvimde yer almayan ancak yüksek risk grubundaki prematürelerde (özellikle 2. aydan itibaren uygulanabilen Meningokok B ve ACWY aşıları) hekim değerlendirmesiyle önerilmektedir.

Prematüre bebeklerin hayata sağlıklı bir başlangıç yapabilmesi, morbidite yükünün azaltılması ve yaşam kalitelerinin artırılması için hekimlerimizin ve ailelerin koruyucu aşılama protokollerine gösterdiği hassasiyet hayati önem taşımaktadır.Daha ayrıntılı bilgi için aile hekiminize başvurmayı unutmayın.

Uzm. Dr. Selda Handan Karahan
İSTAHED Bilim ve Aşı Komisyonu Üyesi

Kaynaklar
1. The American Academy of Pediatrics (AAP). Red Book: 2024–2027 Report of the Committee on Infectious Diseases. Edited by David W. Kimberlin, MD, FAAP, et al. 33rd ed. Itasca, IL: American Academy of Pediatrics; 2024. (Prematüre bebeklerde aşılama ilkeleri, kronolojik yaşa göre uygulama esasları ve risk grupları için temel referans).
2. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Genişletilmiş Bağışıklık Programı Çocukluk Dönemi Aşılama Uygulama Rehberi. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Yayınları; güncel erişim kılavuzları. (Ulusal aşı takvimi, risk grupları ve Hepatit B prematüre uygulama protokolleri).
3. Kliegman, RM, St. Geme, JW, Blum, NJ, Shah, SS, Tasker, RC, Wilson, KM. Nelson Textbook of Pediatrics. 22nd ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2025. (Cilt 1-2, Yenidoğan dönemi sorunları, immünoloji ve prematüritede enfeksiyon hastalıkları yönetimi).
4. Plotkin, SA, Orenstein, WA, Offit, PA, Edwards, KM. Plotkin’s Vaccines. 8th ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2023. (Pasif bağışıklama, RSV monoklonal antikorları – Palivizumab/Nirsevimab ve özel konaklarda aşılama dinamikleri).
5. Polin, RA, Abman, SH, Rowitch, DH, Benitz, WE, Fox, WW. Fetal and Neonatal Brain Injury and Respiratory Care (Fetal and Neonatal Secretures). 5th ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2021. (Prematürelerde RSV profilaksisi, BPD ve solunum sistemi riskleri)